Archives

İlk fotoğraf sergime çeyrek kala…

Elif Perçin Poyraz Haydarpaşa fotoğrafları

Haydarpaşa Tren İstasyonu’nda ilk çektiğim fotoğraflarla birlikte yayınladığım yazı çok uzaklardan, başka bir kıtadan bir gazetecinin dikkatini çekmişti. Öyle ki uzaklardaki bu gazeteci, Michael Werbowski, buradan yapamadığımız bir şeyi yapmaya girişmiş, Haydarpaşa binasının otele dönüştürülmesini engellemek için bir projeye başlamıştı. Fotoğraflarımı bu projede kullanmak üzere benden izin talep etmişti. Ben de seve seve fotoğraflarımı ona göndermiş, bu projenin bir parçası olmaktan çok mutlu olmuştum.

Elif Perçin Poyraz Haydarpaşa fotoğrafları

 Ve günden güne proje büyüdü, İstanbul’a doğru geldi. Burada Haydarpaşa’nın otele dönüşme projesine karşı olup, onu sanat merkezi haline getirmek için proje geliştiren iki mimar, Seda Kıyan ve Mete Kıyan, ile birlikte büyümeye devam ediyor. Ve kamuoyunda Haydarpaşa’yı korumak için oluşturmaya çalıştıkları etkiyi bir sanat sergisi ile pekiştirmek istiyorlar. Serginin Haydarpaşa içerisinde olması ve yıkımına dikkati çekmek için geçirdiği yangının yıldönüme denk gelen 28 Kasım’da olması planlanıyor. Tabi izin verecek olan kurumlardaki değişimler, aşırı bürokrasi ve belki de projenin muhalifliği nedeniyle izin halen çıkmadı. Dolayısıyla serginin içeriği, süresi de belirlenemedi. Daha önceki fotoğraflarım ve bu yazıdaki fotoğraflarım ve hatta başka fotoğraflarımla ben, serginin yeri, zamanı, süresi ne olursa seve seve bu sergide yer alacağım.

Elif Perçin Poyraz Haydarpaşa fotoğrafları

 Haydarpaşa’nın özelleştirme idaresine devrini izleyecek olan otel projesi önceki açıklamalara göre Nisan ayında başlayacaktı. Ama ne proje ile ilgili, ne de Haydarpaşa’nın geleceği ile ilgili o tarihten sonra yapılan bir açıklama yok. Son çekime gittiğimde güvenlik görevlileriyle konuşmaya çalıştım. Yılbaşına kadar banliyö trenlerinin devam edeceğini ama sonrasında ne olacağını onların da bilmediğini öğrenebildim sadece.

Elif Perçin Poyraz Haydarpaşa fotoğrafları

 Umarım muhalif seslerin çokluğu bu düşünülen projenin gelişimini durdurmuştur. Metro ve Marmaray projeleri nedeniyle istasyonun işlevini yitireceğini iddia ederek onu otel yapmak isteyenler aslında banliyö trenlerinin bahsettikleri güzergahlara paralel giden ve hiç bir zaman değerini kaybetmeyecek bir güzergah olduğunun farkına varmışlardır. Öyle ki, bir gün işlevini yitirse dahi, bu asırlık, tarih dolu, anı dolu, muhteşem mimariye sahip binayı otel yapıp ticarete sokarak tüm güzelliğini yok etmek olmamalı geliştirilen proje.

Elif Perçin Poyraz Haydarpaşa fotoğrafları

 Bu tarihe, bu güzel mirasa sahip çıkmak ve onu layıkıyla yaşatmak için elinizden gelebilecek en küçük şey bile büyük bir değer yaratabilir, farkındalık yaratabilir. Ben ilk yazımı yazdığımda, “Keşke Haydarpaşa için bu yazıdan daha fazlasını yapabilsem” demiştim ve tahmin etmediğim yerlere giden bir sürece girdim. İnanıyorum ki bu sergi ile, ve diğer çalışmalarla yaratılan farkındalık Haydarpaşa’yı kurtaracak. Ve yine her vapur keyfinde onu hayranlıkla izliyor olacağız.

Diğer yazım ve fotoğraflar için tıklayınız.

İstanbul’un yalnız ve sessiz güzelliği: Haydarpaşa Garı

Yeşilçam filmlerinin unutulmaz sahnelerinden biridir; başrol oyuncusu Haydarpaşa Garının kapısından çıkar ve İstanbul’a şöyle bir bakar. Hatta klişe olan bir replik vardır bu filmlerden kalan. Elinde tahta valizi ve içinde umutlarıyla Anadolu’dan gelen genç, Haydarpaşa Garının merdivenlerinden İstanbul’a seslenir: Seni yeneceğim İstanbul!

Yani Haydarpaşa İstanbul’u simgeler. Kadıköy-Karaköy veya Eminönü veya Kadıköy-Beşiktaş vapuruna binip de Haydarpaşayı seyre dalmayan bir kişi bile yoktur eminim. Mimari güzelliğinin içine saklanan tarihi, boğazda olduğunuzu hissettiren konumu, çatısındaki koca saati ile hayran bırakır görenleri. Şahsen, her Kadıköy vapurunda uzun uzun izlerim onu, yaklaştıkça heyecanlanırım, her görüşümde fotoğrafını çekmek isterim. Onlarca, birbirinin nerdeyse aynı görünen ama aslında her seferinde farklı hisleri barındıran Haydarpaşa Garı fotoğrafım vardır.

Son zamanlarda daha uzun uzun bakmaya başladım binaya çünkü yakında çok büyük bir değişime uğrayacak. Tarih yok olacak. Bu nedenle uzun uzun bakmak ve bu görüntünün keyfini çıkarmak istiyorum. Değişimden sonra oluşacak görüntü İstiklal Caddesi’ndeki Demirören alışveriş merkezinin rezilliğine benzeyecek diye korkuyorum. Evet, mart ayı sonunda tamamen kapatılacak olan gar binası iki senelik bir tadilata girecek ve çıktığında tüketim çağına yakışan pırıl pırıl, tüm tarihi dokusundan yoksun, kalabalık, ruhsuz bir yapı olacak. Bu işin en kötü tarafı ise bir tarihin yok olduğuna şahit olmak ve bunu bile bile bir şey yapamamak. Ben de elimden gelen şeyleri yapabildim sadece, tarihini kaybetmeden bolca fotoğrafını çektim. Kendimi rayların arasına atacak kadar içten bir çekimle birbirinden anlamlı fotoğraflar elde ettim. Ve bir de bu yazı. Ne yazık ki yapabildiğim budur. Daha fazlasını yapabiliyor olmayı çok isterdim. Haydarpaşayı bu rant çılgınlarının elinden kurtarmak isterdim. Bu yalnız ve sessiz binanın hep öyle kalmasını isterdim.

Hakkında en ayrıntılı bilgileri ingilizce kaynaklarda bulabildiğim yurdumun en güzel yapısı, Haydarpaşa Garı 1872 yılında faaliyete geçmiş. İstanbul’un ekonomik önemine rağmen bir tren yoluna sahip olmamasına müdahale eden Sultan Abdulaziz tez zamanda bir tren yolu inşaa edile diye buyurmuş. İlk etapta İstanbul-İzmit hattı yapılmış. 1888 sonrası Anadolu seferleri başlamış. 1906 yılında varolan gar binasının yetersiz kalması nedeniyle II. Abdülhamit yeni ve büyük bir binanın yapılmasını istemiş. Otto Ritter ve Helmuth Cuno adlı iki alman mimarın projesi kabul edilerek inşaat başlamış. İnşaat için Alman mimarlar ve mühendisler, İtalyan taş ustaları ve Türk işçiler çalışmış. Bina 1908 yılında açılmış.

Garın bulunduğu bölgeye hizmetlerinden dolayı, III. Selim döneminin paşalarından Haydarpaşa’nın ismi verildiğinden, yapılan gara ve binaya da Haydarpaşa ismi verilmiş. Bir neoklasik mimari örneği olan bina her biri 21 mt uzunluğunda olan 1100 adet kazık üzerine kurulmuş. I. dünya savaşında İngilizler Haydarpaşa garını ele geçirmişler. 1923 yılında kurulan Türk Cumhuriyeti’nin ardından ancak 1927 yılında garın işletmesi Türkiye cumhuriyetine geçmiştir. Bu dönem içerisinde, 1917’de gerçekleşen bir sabotaj ile savaş malzemelerinin depolandığı garda patlama olmuş ve bina çok büyük hasar görmüştür. Yine 1979 yılında Haydarpaşa açıklarında gerçekleşen bir gemi kazası neticesinde gar binası hasar almıştır. Yenilenen binanın, en son kasım 2010’da tadilat çalışmaları sırasında dikkatsizlik nedeniyle çatısında yangın çıkmıştı. Televizyonlarda saatlerce canlı yayın yapıldığından aklımızda kalan bu yangın sahnesi aslında bu gelen yeni planının bir habercisiymiş aslında. Çünkü yangından sonra bir yenileme çalışması olmadı binada, çatının sadece ön duvarı vardı ve arkasında koca bir boşluk oluştu.

Haydarpaşa garı dünya çapında bazı çalışmaların da içinde yer almış bir zamanlar. 2009 yılında bir parfüm reklamı olarak çekilen bu kısa filmde görüntülenmiş. Yine ünlü Garbage grubunun “Run baby run” adlı şarkısının klibinde görüntülenmiş.

2012 yılı için, Haydarpaşa Garı, World Monuments Fund yani Dünya Anıtlar Fonu tarafından izlemeye alınmış. Marmaray projesinin garın pozisyonu ve geleceğini etkileyeceğini düşünerek bu plan yapılmış. Şimdi bu alışveriş merkezi projesi ile oluşacak çirkinlik için bu kurumun nasıl bir aksiyon alacağını merak ediyorum. Çünkü kurumun amacı tam da anıt niteliğindeki bu binanın kültürel yapısını korumak.

Umarım Haydarpaşa sadece burda yer alanlar ve bunlar gibi fotoğraflarda aktarılmaz gelecek kuşaklara. Umarım İstanbul bu güzelliği korur ve yaşatır.

Tam da bu duygularla  yazmıştım bu yazıyı ve yayımladıktan 2 hafta sonra Kanadalı bir gazeteciden fotoğraflarım hakkında övgüler aldım. Ve en güzel haber ise bu gazetecinin taa uzaklardan Haydarpaşa’yı kurtarmak için bir proje başlatması haberi oldu. Bu gördüğünüz fotoğraflar ise bu projenin görselleri olarak tüm dünyaya yayılmak üzere. Bir gazetecinin bu kadar uzaktan buradaki yıkımı engellemek için haykırmak istemesine rağmen bizim burada bir şey yapamayacak hale getirilmiş olmamız ise durumun en kötü yönü. Bu projenin ve Haydarpaşa için yapılan tüm projelerin başarılı olması dileğiyle…

EPP